تعریف اسکناس بانکی ، تک و جفت و سورشارژبرای کلکسیونر ها
برای کلکسیونرها، اسکناس بانکی یعنی اسکناسی کاملاً سالم و بدون ایراد، اسکناس تک یک برگ منفرد است، و اسکناس جفت دو برگ متوالی با شماره سریال پشت سر هم را شامل میشود.
تعریف اصطلاحات کلکسیونی اسکناس
- اسکناس بانکی (Banknote UNC)
- به اسکناسی گفته میشود که کاملاً سالم باشد، بدون تا، لکه، شکستگی یا ایراد چاپ.
- کیفیت آن باید مانند روز اول چاپ باشد.
- در اصطلاح کلکسیونری، به چنین اسکناسی “بانکی” یا “سوپر بانکی” میگویند.
- اسکناس تک
- یک برگ اسکناس منفرد است که جفتی ندارد.
- کلکسیونرها معمولاً برای تکمیل مجموعه، اسکناسهای تک را جمعآوری میکنند.
- ارزش آن بسته به کمیابی، امضاءها و شماره سریال میتواند متفاوت باشد.
- اسکناس جفت
- دو اسکناس مشابه که شماره سریال متوالی دارند.
- مثال: شماره سریال 74/892101 و 74/892102.
- داشتن جفت اسکناس برای کلکسیونرها جذابتر است، چون نشاندهندهی حفظ پیوستگی چاپ و شمارهگذاری است.
نکات مهم برای کلکسیونرها
- امضاءها: روی اسکناسهای ایرانی معمولاً دو امضاء وجود دارد (وزیر اقتصاد و رئیس کل بانک مرکزی). تغییر امضاء باعث ارزش کلکسیونی جدید میشود.
- فیلیگران (واترمارک): طرحی که در خمیر کاغذ اسکناس دیده میشود و یکی از ویژگیهای امنیتی و کلکسیونی است.
- نخ امنیتی: نوار باریک داخل اسکناس که بسته به نوع چاپ، نوشتههای متفاوتی دارد و برای کلکسیونرها اهمیت دارد.
- بسته اسکناس: مجموعهی کامل 100 برگ با شمارههای متوالی، که برای کلکسیونرها ارزش خاصی دارد.
چالشها و ریسکها
- جعل و تقلب: اسکناسهای کمیاب یا بانکی ممکن است جعل شوند؛ بررسی فیلیگران و نخ امنیتی ضروری است.
- شرایط نگهداری: رطوبت، نور مستقیم و تا شدن باعث کاهش ارزش کلکسیونی میشود.
- بازار غیررسمی: خرید و فروش اسکناسهای کمیاب باید از منابع معتبر انجام شود تا خطر تقلب کاهش یابد.
نکته: بسته کامل اسکناسها (که معمولاً ۱۰۰ برگ است) برای کلکسیونرها بسیار ارزشمند است، چون نشاندهندهی حفظ کامل پیوستگی چاپ و شمارهگذاری است. اگر بسته بانکی و دستنخورده باشد، ارزش آن چندین برابر یک اسکناس تک یا حتی جفت خواهد بود
دلایل ارزش بالای بسته کامل بانکی
- پیوستگی شماره سریالها: داشتن ۱۰۰ برگ متوالی نشاندهندهی حفظ کامل نظم چاپ و شمارهگذاری است. این پیوستگی برای کلکسیونرها بسیار جذاب است.
- کمیابی: بستههای بانکی دستنخورده به مرور زمان کمیاب میشوند، چون بیشترشان وارد چرخهی مصرف شدهاند.
- ارزش تاریخی: بسته کامل نشان میدهد اسکناسها دقیقاً همانطور که از بانک خارج شدهاند حفظ شدهاند؛ این حالت برای پژوهشگران و مجموعهداران اهمیت دارد.
- سرمایهگذاری: بسته کامل بانکی بهعنوان یک دارایی کلکسیونی میتواند در آینده ارزش بسیار بیشتری پیدا کند.
به همین دلیل، یک بسته کامل بانکی میتواند چندین برابر ارزش یک اسکناس تک یا حتی جفت داشته باشد
- اسکناس تک: ارزش پایه (۱ واحد)
- اسکناس جفت: حدود ۲.۵ برابر تک
- بسته کامل بانکی: حدود ۱۲ برابر تک
مشخص است که چرا کلکسیونرها برای بسته کامل بانکی حاضرند چندین برابر هزینه کنند؛ چون هم کمیابتر است، هم کیفیت بانکی دارد، و هم پیوستگی شماره سریالها ارزش تاریخی و کلکسیونی آن را بالا میبرد.
جالب است بدانید که در بازار کلکسیونری، بعضی بستههای بانکی کمیاب حتی تا ۲۰ برابر ارزش اسکناس تک معامله میشوند
این اختلاف نشان میدهد چرا مجموعهداران برای بسته کامل بانکی حاضرند چندین برابر هزینه کنند؛ چون هم کمیابتر است، هم کیفیت بانکی دارد، و هم پیوستگی شماره سریالها ارزش تاریخی و کلکسیونی آن را بالا میبرد.
برخی از اسکناسهای ایرانی کمیاب و پرطرفدار شامل اسکناسهای دوره رضا شاه و محمدرضا شاه، اسکناسهای سورشارژ، و بستههای بانکی جمهوری اسلامی هستند که در بازار کلکسیونری ارزش بالایی دارند.
نمونه اسکناسهای کمیاب ایرانی
- اسکناسهای دوره رضا شاه (۱۳۱۰–۱۳۲۰): مانند اسکناس ۲۰ ریالی ۱۳۱۴ و اسکناس ۱۰۰۰ ریالی ۱۳۱۵ که بسیار کمیاب و ارزشمند هستند.
- اسکناسهای دوره محمدرضا شاه (۱۳۲۰–۱۳۵۷): اسکناسهای ۵۰ ریالی و ۲۰۰ ریالی سریهای مختلف که در بازار کلکسیونری با قیمتهای چند میلیون تومان معامله میشوند.
- اسکناسهای سورشارژ: اسکناسهایی که به دلیل تغییرات چاپ یا اضافه شدن مهر و امضاء خاص، کمیاب شدهاند. نمونه بارز آن اسکناس ۵۰ ریالی سورشارژ انصاری مهران است.
- اسکناسهای جمهوری اسلامی: برخی اسکناسهای بانکی دستنخورده یا بستههای کامل (مثل تراول ۲۰۰ هزار تومانی جدید) ارزش بالایی دارند و حتی تا دهها میلیون تومان فروخته میشود
نکات مهم برای کلکسیونرها
- کمیابی و وضعیت بانکی: هرچه اسکناس سالمتر و بانکیتر باشد، ارزش آن بیشتر است.
- امضاءها و سریالها: تغییر امضاء یا شماره سریال خاص میتواند ارزش اسکناس را چند برابر کند.
- بازار معتبر: خرید از فروشگاههای معتبر مثل آنتیک کالا یا ایران آنتیک باعث کاهش ریسک جعل و تقلب میشود.
اسکناس های سورشارژ
اسکناسهای سورشارژ اسکناسهایی هستند که به دلایل سیاسی، اقتصادی یا اضطراری با مهر یا چاپ اضافه اصلاح شدهاند. این تغییرات معمولاً برای پوشاندن تصویر یا نماد قبلی، تغییر ارزش یا رسمی کردن اسکناس در حکومت جدید انجام میشده و به دلیل کمیابی، ارزش کلکسیونی بالایی دارند.
تعریف سورشارژ
- واژهی سورشارژ (Surcharge/Overprint) به معنای چاپ یا مهر اضافه روی اسکناس، سکه یا تمبر است.
- این کار معمولاً بهصورت موقت و سریع انجام میشده تا اسکناسهای موجود با شرایط جدید هماهنگ شوند.
- در ایران و جهان، سورشارژها بازتابی از تحولات سیاسی، تغییر حکومتها، بحرانهای اقتصادی یا اشغال نظامی بودهاند
دلایل انجام سورشارژ
- تغییر حکومت: پس از سقوط یک پادشاه یا رژیم، تصاویر یا نمادهای قبلی باید حذف یا پوشانده میشدند.
- کمبود زمان یا منابع: چاپ اسکناس جدید زمانبر بود، بنابراین مهر موقت روی اسکناسهای موجود زده میشد.
- تغییر ارزش یا کاربرد: گاهی برای تغییر مبلغ یا کاربرد رسمی اسکناس، سورشارژ استفاده میشد.
- اشغال نظامی یا انتقال قدرت: دولتهای موقت یا اشغالگر برای رسمیت دادن به اسکناسهای قبلی، مهر جدید میزدند.
نمونههای ایرانی
- دوره پهلوی: پس از پایان سلطنت قاجار، برخی اسکناسها و تمبرها با مهر حکومت موقت پهلوی سورشارژ شدند.
دوره جمهوری اسلامی
به دلیل باقیماندن اسکناسهای محمدرضا شاه در بانکها و دست مردم، فرصت چاپ سریع اسکناس جدید
بنابراین با مهرهایی (۱۲ طرح مختلف) تصویر شاه و نماد شیر و خورشید پوشانده شد.
این مهرها شامل آرم جمهوری اسلامی یا طرحهای ساده برای محو تصویر بودند.
ارزش کلکسیونی
اسکناسهای سورشارژ به دلیل چاپ محدود و شرایط تاریخی خاص، بسیار کمیاب هستند.
کلکسیونرها آنها را بهعنوان اسناد تاریخی میخرند، نه فقط پول.
هرچه مهر واضحتر، سالمتر و بانکیتر باشد، ارزش آن بیشتر است.
نکات مهم
جعل و تقلب: به دلیل ارزش بالای سورشارژها، نمونههای جعلی در بازار وجود دارد. بررسی مهر و کاغذ ضروری است.
تنوع طرحها: رنگ و شکل مهرها متفاوت است (سیاه، سبز، قهوهای) و همین تفاوتها ارزش کلکسیونی را تغییرمیدهد
حفظ شرایط بانکی: سورشارژهای بانکی (بدون تا و لکه) چندین برابر نمونههای معمولی ارزش دارند
تعریف اسکناس ارور برای کلکسیونرها
اسکناس ارور به هر اسکناسی گفته میشود که در فرآیند چاپ یا برش دچار خطای غیرعمدی شده و نتیجهاش نمونهای نادر و متفاوت از نسخههای معمول است. چون این خطاها در تیراژ بسیار کم رخ میدهند، اسکناسهای ارور معمولاً ارزش کلکسیونی بالایی پیدا میکنند.
انواع رایج خطاهای اسکناس
- خطای برش
لبهها ناهمترازند، حاشیهها کج یا قسمتی از طرح اسکناس مجاور روی برگ دیده میشود.
خطای جابهجایی طرح
یک یا چند رنگ نسبت به هم جابجا چاپ شدهاند؛ نوشتهها یا تصاویر سایهدار و خارج از رجیستر دیده میشوند.
چاپ ناقص یا اضافه
بخشی از متن یا تصویر محو است، یا برعکس لکههای پررنگ و چاپ اضافه دیده میشود.
- عدم چاپ یک لایه امنیتی
فیلیگران، نخ امنیتی، یا چاپ نامرئی UV در یک برگ حاضر نیست.
و در نهایت دو با چاپ یا دبل پرینت